Czeski system księgowy od lat uchodzi za bardziej przejrzysty i mniej obciążający, zwłaszcza w kontekście małych firm, gdy porównamy go z innymi modelami z Europy Środkowej. Do dziś wielu przedsiębiorców korzysta tam z uproszczonej ewidencji. Sytuacja jednak zmienia się wraz ze wzrostem firmy. Większe obroty, rozbudowane rozliczenia i nowe obowiązki według przepisów często generują obowiązek przejścia na pełną księgowość. Temat jest szczególnie istotny dla Polaków prowadzących swoje biznesy na czeskiej ziemi.
Jak wygląda księgowość w Czechach?
W czeskim systemie księgowość uproszczona i pełna funkcjonują obok siebie od lat:
- daňová evidence – uproszczona ewidencja podatkowa,
- účetnictví – pełna księgowość.
Oba systemy służą temu samemu, jednak różnią się bardziej, niż mogłoby się wydawać na pierwszy rzut oka. Granica między nimi nie jest wyłącznie kwestią wygody i dobrowolności. W wielu przypadkach decyduje obrót, niekiedy forma działalności, a czasem rozwój firmy, wraz z którym biznes zaczyna działać na szerszą skalę.
Daňová evidence – prostszy model dla mniejszych firm
Daňová evidence wykorzystywana jest głównie przez OSVČ, czyli czeskich przedsiębiorców prowadzących działalność jednoosobową.
Uproszczona księgowość opiera się przede wszystkim na ewidencji:
- przychodów i wydatków,
- majątku firmy,
- należności i zobowiązań.
W tym przypadku nie są wymagane rozbudowane księgi rachunkowe, ani pełne podwójne księgowanie, które jest charakterystyczne dla účetnictví. Dla małych działalności jest to ogromna różnica, bo liczba formalności pozostaje znacznie mniejsza. Właśnie dlatego wielu przedsiębiorców przez długi czas nie widzi potrzeby przechodzenia na pełną księgowość, jeśli nie wymagają tego przepisy. Przy niewielkiej działalności uproszczona ewidencja zwyczajnie spełnia swoje zadanie. Nie zawsze jednak jest możliwa.
Kiedy trzeba przejść na pełną księgowość w Czechach?
W Czechach jednym z najważniejszych momentów, które decydują o przejściu na pełną księgowość, staje się przekroczenie ustawowego limitu obrotu.
Przedsiębiorca prowadzący działalność jako OSVČ musi zmienić model księgowości po przekroczeniu 25 milionów CZK rocznego obrotu. Co ważne, przepisy nie mówią o zysku firmy, lecz o wysokości jej przychodów. W związku z tym nawet działalność, która bazuje na najniższej marży, może zostać objęta obowiązkiem prowadzenia účetnictví. Jeżeli przedsiębiorca przekroczy limit obrotu za poprzedni rok kalendarzowy, w kolejnym okresie rozliczeniowym musi już prowadzić pełną księgowość.
Czy są firmy, które od początku prowadzą pełną księgowość?
W Czechach pełną księgowość od pierwszego dnia działalności prowadzą obowiązkowo między innymi:
- spółki z o.o. (s.r.o.),
- spółki akcyjne (a.s.),
- inne osoby prawne wpisane do odpowiednich rejestrów (np. fundacje),
- podmioty objęte szczególnymi obowiązkami ustawowymi.
Jest to istotna kwestia dla polskich przedsiębiorców planujących założenie czeskiej spółki. Np. S.r.o. bezwarunkowo od początku znajduje się w systemie pełnej księgowości, niezależnie od tego, czy miesięczny obrót wynosi kilka tysięcy czeskich koron, czy znacznie więcej.
Czy pełna księgowość zmienia sposób prowadzenia firmy?
Przejście na účetnictví nie oznacza wyłącznie większej liczby dokumentów. Wraz ze zmianą firma zaczyna funkcjonować w zupełnie innym modelu raportowania finansowego. Pojawia się tutaj ważny temat ksiąg rachunkowych, sporządzania sprawozdań, prowadzenia dokładniejszej ewidencji majątku. Nie bez znaczenia jest też większy zakres obowiązków związanych z dokumentacją.
Czeskie przepisy pozwalają prowadzić pełną księgowość również wtedy, gdy firma nie osiągnęła jeszcze ustawowego limitu. Przedsiębiorcy decydują się na taki krok najczęściej wtedy, gdy planują rozwój, chcą uporządkować finanse, korzystają z leasingów lub kredytów, współpracują z większymi kontrahentami czy przygotowują firmę do dalszego wzrostu. Pełna księgowość oznacza więcej obowiązków, ale daje także znacznie szerszy obraz całej działalności.
Czy účetnictví można potraktować tymczasowo, a później bez problemu wrócić do prostszych rozliczeń? Czeskie przepisy podchodzą do tego dosyć ostrożnie, nakładając na nas pewne ograniczenia. Powrót do daňová evidence nie jest tak prosty. Wymaga spełnienia określonych warunków i nie odbywa się automatycznie. Właśnie dlatego decyzję należy dobrze przemyśleć, szczególnie przy mniejszych działalnościach.
Uproszczona ewidencja doskonale sprawdza się w mniejszych czeskich firmach. Z czasem jednak spora część z nich dochodzi do momentu, w którym prostszy system bardziej wiąże się z ograniczeniami niż pomocą w zarządzaniu finansami. Najczęściej to właśnie wtedy pełna księgowość przestaje być wyłącznie obowiązkiem wynikającym z przepisów. Staje się naturalnym etapem rozwoju firmy, która zaczyna funkcjonować na zupełnie inną skalę niż wcześniej.
