Członkowie zarządu s.r.o. mają szerokie możliwości podejmowania decyzji, ale wiąże się to z osobistą odpowiedzialnością za sposób wykonywania funkcji. Członek zarządu (czyli po czesku jednatel), jest członkiem organu statutowego spółki. Jego obowiązki znajdziemy w ustawie o spółkach handlowych (zákon č. 90/2012 Sb.) i kodeksie cywilnym (zákon č. 89/2012 Sb.).
Fundamentem, na którym się opieramy, jest péče řádného hospodáře – obowiązek działania z należytą starannością. Jak mówi nam §159 czeskiego kodeksu cywilnego, osoba przyjmująca funkcję członka organu zobowiązuje się wykonywać ją z lojalnością, odpowiednią wiedzą i starannością. Jeśli wie, że nie jest w stanie spełnić tych wymagań, a mimo to nie wyciągnie z tego konsekwencji, są podstawy, żeby traktować takie zachowanie jako niedbalstwo. Nieważne przy tym jest to, czy wiedza ta powstała przed objęciem funkcji czy w trakcie jej pełnienia.
Nie każda nieudana decyzja wiąże się z odpowiedzialnością
Firma może zainwestować w projekt, który nie przyniesie jej zakładanych rezultatów. Może też podpisać umowę, która po kilku miesiącach okaże się mniej korzystna, niż zakładano. Samego faktu poniesienia straty nie możemy jednak traktować jako dostateczną i jedyną przesłankę do stwierdzenia naruszenia obowiązków przez jednatela.
§51 ustawy o spółkach handlowych opisuje tzw. business judgment rule, tj. regułę dotyczącą decyzji biznesowych. Za działanie z należytą starannością uznajemy decyzję, która została podjęta w dobrej wierze, na podstawie informacji pozyskanych w danym momencie i w dającym się obronić interesie spółki. Najważniejszy jest proces podejmowania decyzji, a nie jej późniejszy wynik.
Przy ocenie działania jednatela uwzględnia się to, czy ma on szczególną wiedzę lub doświadczenie. Bierze się również pod uwagę, jak w podobnej sytuacji zachowałaby się staranna osoba na podobnym stanowisku. Taką zasadę zawiera §52 ustawy o spółkach handlowych.
Jednatel może korzystać z pomocy osób posiadających wiedzę specjalistyczną z poszczególnych dziedzin, ale wtedy, gdy sam nie ma odpowiednich kompetencji. Przykładami mogą być księgowość czy usługi prawne. Przy wyborze eksperta powinien zachować należytą staranność, zapewnić mu odpowiednią współpracę, kierować jego pracą i kontrolować jego działania.
Jednatel odpowiada również za codzienne sprawy spółki
O odpowiedzialności nie możemy mówić dopiero przy dużych inwestycjach. Skoro jednatel prowadzi sprawy spółki na bieżąco, to odpowiada za codzienne zadania związane z jej funkcjonowaniem. Ustawa o spółkach handlowych określa m.in. obowiązki dotyczące prowadzenia wymaganej ewidencji i księgowości, listy wspólników i udzielania wspólnikom informacji o sprawach spółki.
Zwróćmy uwagę na lojalność wobec przedsiębiorstwa. W §54 i kolejnych przepisach ustawy znajdziemy sytuacje, w których mamy do czynienia z konfliktem pomiędzy interesem członka organu a interesem spółki. Jeśli taki konflikt nastąpi – lub mógłby –, jednatel musi go ujawnić.
Tematem oddzielnym jest działalność konkurencyjna. §199 ustawy o spółkach handlowych wykazuje ograniczenia dotyczące działalności jednatela na własny rachunek i jego udziału w innych podmiotach prowadzących działalność konkurencyjną, przy czym rozpatruje się wówczas również treść umowy spółki.
Co, jeśli decyzja wyrządzi spółce szkodę?
Jednatel poprzez jakieś działanie naruszy obowiązki związane z pełnioną funkcją i doprowadzi do powstania szkody? Wtedy możemy otwarcie mówić o osobistej odpowiedzialności wobec spółki. Podstawę stanowi §159 kodeksu cywilnego, a szczegółowo zasady odpowiedzialności członków organów spółek rozwija ustawa o spółkach handlowych.
Niezwykle ważna jest tutaj kwestia dowodów. Załóżmy, że dojdzie do sprawy sądowej, w czasie której członek zarządu ma szansę wykazania przed sądem, że działał z należytą starannością i zachował wymagane standardy. Może zrobić to poprzez przedstawienie dokumentacji, którą zgromadził podczas procesu decyzyjnego. Dokumenty powinny opisywać, jakie informacje były dostępne na dany moment, jakie ryzyka analizowano i z jakiego powodu wybrał takie rozwiązanie, a nie inne. Tego typu ślad może właściwie obrazować, jak zarząd dochodził do określonego wniosku.
Jakie konsekwencje może ponieść członek zarządu s.r.o.?
Podstawowym skutkiem poniesienia szkody przez spółkę z powodu błędu jednatela jest konieczność jej naprawienia. Członek organu może zostać zobowiązany do wydania korzyści uzyskanej dzięki działaniu sprzecznemu z należytą starannością.
Konsekwencje poniesienia szkody przez spółkę przez błędną decyzję jednatela s.r.o. mogą obejmować:
- obowiązek naprawienia szkody wyrządzonej spółce,
- wydanie korzyści uzyskanej w związku z naruszeniem obowiązków,
- odpowiedzialność wobec wierzyciela za dług spółki, jeśli spełnione są warunki określone w §159 ust. 3 kodeksu cywilnego,
- odpowiedzialność związaną z niewypłacalnością spółki,
- wyłączenie z możliwości pełnienia funkcji członka organu statutowego.
Sytuacja, w której spółce groziła niewypłacalność, jest bez wątpienia wystarczającym zagrożeniem, wobec którego sąd może, na wniosek syndyka lub wierzyciela, zdecydować o odpowiedzialności członka lub byłego członka organu statutowego za zobowiązania spółki, jeżeli wiedział on – lub powinien był wiedzieć – o grożącej niewypłacalności i nie podjął przy tym działań, których można było rozsądnie oczekiwać dla jej odwrócenia.
Członek zarządu może zostać wyłączony z pełnienia funkcji w jakiejkolwiek obchodní korporace. Sąd może zastosować taki środek, gdy członek organu w ciągu ostatnich trzech lat powtarzalnie i poważnie naruszał obowiązek należytej staranności lub inne obowiązki związane z funkcją.
Odpowiedzialność nie znika po odejściu ze spółki
Rezygnacja z funkcji jednatela nie usuwa odpowiedzialności za jego wcześniejsze działania. Jeśli wtedy, gdy pełnił funkcję, doszło do jakiejś szkody, odejście ze spółki nie zamyka drogi dochodzenia roszczeń.
Przy roszczeniach dotyczących szkody termin wynosi z reguły trzy lata od chwili, gdy osoba uprawniona dowiedziała się lub powinna była dowiedzieć się o szkodzie. Obiektywny termin wynosi dziesięć lat od powstania szkody, a przy umyślnym wyrządzeniu szkody – piętnaście lat.
Odpowiedzialność członka zarządu w czeskiej s.r.o. nie sprowadza się do pytania, czy konkretna decyzja przyniosła firmie zysk, czy szkodę. Liczy się sposób działania, informacje dostępne w chwili podejmowania decyzji, lojalność wobec spółki i staranność przy wykonywaniu funkcji. Przepisy kodeksu cywilnego i ustawy o spółkach handlowych tworzą podstawę zasad i określają konsekwencje, które mogą nastąpić przy poważniejszych naruszeniach.
